Tadeusz Kościuszko

Tadeusz Kościuszko – Na rok przed śmiercią Kościuszki John Keats, jeden z naj­większych poetów języka angielskiego, poświęcił mu wiersz. Gdy go dziś czytamy, razi nieco zbitkami emfatycznych superlatywów ujętych w kunsztowne strofy. Mowa w nim o imionach wielkich bohaterów ludzkości, które dźwięczą w niebiańskich sferach, two­rząc harmonijną pieśń przed Bożym tronem. W roku 1816, gdy Keats pisał swój mistrzowski jednak panegiryk, z utworów chwa­lących Naczelnika można by zestawić całkiem już sporą antologię. Dziś byłaby ona znacznie obszerniejsza; w dziale przekładów z języków obcych pojawiłyby się takie nazwiska, jak Samuel Coleridge i Heinrich Heine. Nie zabrakłoby także Francuzów i, oczywiś­cie. Amerykanów. Rozmiary działu polskiego można sobie wyobra­zić: w selektywnej przecież Księdze cytatów z polskiej literatury pięknej imię Kościuszki wymienione jest 44 razy, z czego 28 cytatów dotyczy tekstów, w których zajmuje ono miejsce pierwszoplanowe, nie będące kwestią okazjonalnej wzmianki. Poziom artystyczny tych tekstów jest bardzo zróżnicowany – jak zawsze gdy mamy do czynienia z „produkcją masową”. O najpopularniejszym chyba Polonezie Rajmunda Suchodolskiego, napisanym w okresie po­wstania listopadowego, wolałbym się nie wypowiadać. Pierwsza strofa brzmi tak:

Patrz, Kościuszko, na nas z nieba,
Jak w krwi wrogów będziem brodzić,
Twego miecza nam potrzeba.
By Ojczyznę oswobodzić!

Jakież to dziwne – westchnie postronny obserwator – wzywać pomoc wodza przegranej sprawy, idąc do boju z tymi, którzy zadali mu klęskę. Znany przedstawiciel szkoły neoromantycznej w polskiej historiografii, Szymon Askenazy, tak tłumaczył (czy opisywał) mit Kościuszki:

Wszak on wojskowym ni politycznym nie był geniuszem. Po wygranej Racławie przegrał Szczekociny i Maciejowice. Mylił się tylekroć na rzeczach i ludziach. A jednak o niego, bezsilnego starca, jeszcze spierali się Napoleon i Aleksander, najwięksi mocarze świata. A jednak on został jednym z nieśmiertelnych bohaterów ludzkości. Czemu? Bo imię jego jest Polska.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *